Ik ben geen leider (en doe het toch al 25 jaar)

Ik moet je iets bekennen. Ik zie mezelf helemaal niet als een leider. Nooit gedaan ook.

Stel je voor: ik schreef een boek over leiderschap. Ik begeleid al vijfentwintig jaar leiders, teams en organisaties. Ik ben algemeen directeur van Iona vzw en voorzitter van een paar verenigingen. En toch, als iemand me voorstelt als "een ervaren leider", voel ik me een beetje een bedrieger.

Wat ik doe, voelt niet als leiderschap. Ik ben niet directief, en ik zie mezelf niet boven anderen staan. Ik geef vooral ruimte. Ik luister, ik breng mensen samen, en ik zorg voor een plek waar ze zich veilig genoeg voelen om samen iets te bereiken. Maar een leider? Dat ben ik toch niet?

Wat ik dacht dat een leider was.

Jarenlang had ik een heel duidelijk beeld. Een leider bepaalde de richting, stuurde mensen aan en zette druk. Hij zei: dit gaan we doen, en jullie voeren het uit. Iemand met charisma, met een sterke visie, met een antwoord op elke vraag.

Daar paste ik niet in. Ik twijfelde geregeld. Ik zocht samen met mijn team naar oplossingen in plaats van ze voor te schrijven. Ik noemde mezelf liever een facilitator.

En we worden vandaag overspoeld door leiders die wel zo zijn: stoer, zeker, "eindelijk iemand die richting geeft". In onzekere tijden grijpen mensen daar graag naar. Ik snap het. Tegelijk voelde ik er altijd weerstand tegen. Zo wilde ik niet zijn, en zo kon ik ook niet zijn.

Tot ik het anders leerde.

Een aantal jaar geleden volgde ik een master management in Antwerpen. Professor Jesse Segers gaf er les over leiderschap, en op een dag zei hij iets wat me deed kantelen: leiderschap is persoonlijk, maar het gaat niet over jezelf. Het gaat over het geheel waar je bij hoort.

Ik voelde iets klikken. Het draaide dus om wat ons team en onze organisatie nodig hadden, en hoe ik daaraan kon bijdragen. De vraag of ik charismatisch genoeg was, deed er veel minder toe.

Al die jaren dat ik dacht dat ik geen echte leider was, gaf ik leiding. Ik noemde het alleen niet zo.

Wat ik wel deed.

Ik zorgde voor veiligheid. Ik zorgde ervoor dat mensen zich gehoord voelden. Ik luisterde naar wat er leefde. Ik hielp mensen hun kracht te vinden, bemiddelde als er spanning was, en bracht rust in een crisis.

Leiderschap is wat je bijdraagt aan het geheel waar je bij hoort.

En ja, soms deed ik het verkeerd. Ik dacht te vaak dat ik alle antwoorden moest hebben. Ik draaide rond de pot als mensen om duidelijkheid vroegen. Ik gaf ruimte waar iemand net richting nodig had.

Leiderschap heeft dus veel vormen: sturen, en evengoed ruimte geven, luisteren, bemiddelen en veiligheid brengen. Zoals een goede keuken meer is dan een fornuis: je hebt ook de tafel nodig waar mensen aanschuiven. De vraag is minder of je in dat ene plaatje past, en meer wat deze mensen en deze situatie nu nodig hebben, en wat jij daaraan kan bijdragen.

Misschien ben jij ook al lang een leider.

Ik vraag me af hoeveel mensen twijfelen aan hun leiderschap omdat ze zich niet sterk, niet besluitvaardig of niet charismatisch genoeg voelen. En ondertussen doen ze het al jaren. Ze geven ruimte, ze luisteren, ze coachen. Ze noemen het alleen geen leiderschap.

Misschien ken je die stemmen. "Ik ben te jong voor deze rol." "Ik ben te zacht." "Echte leiders weten gewoon wat ze moeten doen." Of je hebt een leidinggevende functie en voelt je alsof je toneel speelt, alsof elk moment iemand kan ontdekken dat je eigenlijk niet weet wat je doet.

Ik ken die stemmen. Ze hebben me vijfentwintig jaar vergezeld. Wat als die twijfel betekent dat je niet in een hokje wil passen, en zoekt naar je eigen manier?