Jij kiest altijd de kant van de slechterik

"Jij kiest altijd de kant van de slechterik."

Dat zinnetje hoor ik thuis aan tafel geregeld. Aan onze eettafel praten we, zoals in veel gezinnen, over wat ons die dag raakte. Grote dingen uit het nieuws, en kleine dingen, zoals iemand die voorsteekt aan de kassa. En in bijna elk verhaal zit een held en een slechterik.

Een van onze dochters vertelt over een juf die haar niet geloofde. En ik zeg: "Misschien had die juf het ook gewoon druk. Ze moet zoveel kinderen onthouden." Mijn vrouw vertelt over een collega die haar in vergaderingen onderbreekt. En ik: "Ja, maar hij heeft thuis vast veel stress. Hij is ook niet altijd zo." Een van de meisjes is boos op iemand die op school voordrong. En ik weer: "Misschien had ze haast? Of zag ze de rij niet?"

En dan komt het zinnetje. Er zit meer dan een kern van waarheid in.

Toen zag ik het.

Op een ontmoetingsdag van de Mindfulnessvereniging was mijn goede vriend Maarten van den Broek de spreker. Hij schreef het boek Erkennend luisteren, en het is de moeite waard. Toen hij uitlegde hoe belangrijk het is om eerst het perspectief van de ander te erkennen voor je zelf iets zegt, flitsten de gesprekken van onze eettafel door mijn hoofd. Stephen Covey zei het al: eerst begrijpen, dan begrepen worden.

Daar zat ik dan, op mijn stoel in de zaal. En ik besefte: dat doe ik dus niet.

Waarom ik dat doe.

Ik spring te snel naar het bredere plaatje. Naar het perspectief van de persoon die de fout maakte, die struikelde, de zogenaamde slechterik in het verhaal.

En ik weet ook waarom. Ik herken mezelf in mensen die struikelen. Ik heb zelf genoeg fouten gemaakt, en ik schreef er zelfs een boek over, Sterker na de val ↗ (opent in een nieuw tabblad), omdat ik geloof dat we allemaal vallen en dat daar groei in zit. Dus als iemand anders een misstap zet, denk ik: dat had ik ook kunnen zijn. Ik wil mild zijn, en ruimte laten voor wie het niet perfect deed.

Wat iemand nodig heeft, is vaak iemand die zegt: "Ik hoor je. Dat is echt rot."

Alleen zeg ik door meteen de ander te verklaren eigenlijk iets anders tegen wie tegenover me zit: jouw ervaring valt wel mee, je moet het niet zo zwaar opnemen. Ik maakte hun pijn kleiner. En zonder het te merken koos ik een kant, en het was de hunne niet.

Ze wilden gehoord worden, en ze kregen uitleg waarom het misschien wel meeviel. Dat is zoals iemand die met een pijnlijke enkel binnenkomt en te horen krijgt dat de stoep daar ook wel scheef ligt.

Drie dingen die ik nu anders doe.

Eerst luisteren, dan pas nuanceren. Ik laat het verhaal volledig landen voor ik iets zeg. Geen "ja, maar" halverwege, geen verklaring die de ervaring kleiner maakt. Eerst horen wat er is. Als ze daar dan nog nood aan hebben, kan ik context geven.

Er zijn, in plaats van te analyseren. Mijn hoofd wil snappen en verklaren. Wat iemand nodig heeft, is vaak iemand die naast hem staat en zegt: "Ik hoor je. Dat is echt rot." Soms is dat genoeg.

Erkennen dat sommige dingen gewoon niet oké zijn. Niet elke fout heeft een verklaring nodig. Sommige dingen zijn gewoon niet in orde, en dat mag ik zeggen, zonder meteen naar verzachtende omstandigheden te zoeken. Soms heeft de ander vooral nood aan één zin: "Je hebt gelijk. Dat had niet mogen gebeuren."